Một đêm, khu chợ bị cháy. Sạp vải của một bà cụ bán hàng ba mươi năm cháy sạch, cả sổ ghi nợ cũng thành tro. Tuần sau, bà ngồi bán lại bằng một chiếc thúng nhỏ ở đầu chợ. Điều kỳ lạ là khách cũ vẫn tìm đến, có người còn tự nói: cháu còn nợ bà hai trăm nghìn từ tháng trước, cháu gửi lại.

Ngọn lửa lấy đi gần hết những gì nằm trong sạp. Nhưng có những thứ lửa không đốt được: sự thật thà, chữ tín, và tấm lòng mà bà đã gửi vào từng người khách suốt ba mươi năm.

Đức Phật có một tên gọi cho những thứ không cháy ấy. Ngài gọi đó là bảy loại tài sản của bậc Thánh.

Bảy loại tài sản trong Kinh Dhana

Trong Tăng Chi Bộ, Kinh Dhana, AN 7.6, Đức Phật dạy rằng có bảy loại tài sản, gọi là ariyadhana, thánh tài. Đó là tài sản niềm tin, tài sản giới, tài sản tàm, tài sản quý, tài sản văn, tài sản thí và tài sản tuệ.

Phần kệ của bài kinh nói một ý rất đáng nhớ, đại ý: ai có những tài sản này, dù là nữ hay nam, người ấy được gọi là không nghèo, đời sống của người ấy không uổng phí.

Thử nghĩ xem. Kinh không nói người có thánh tài sẽ có nhiều tiền. Kinh nói người ấy không nghèo. Đó là một định nghĩa khác hẳn về giàu nghèo, một định nghĩa mà không ngân hàng nào có mẫu đơn để điền.

Từng món trong chiếc két đặc biệt

Saddhā, niềm tin, ở đây là niềm tin có hiểu biết vào sự giác ngộ của Đức Phật. Nó giống như một chiếc la bàn: không làm con thuyền chạy nhanh hơn, nhưng giúp không đi lạc.

Sīla, giới, là giữ năm giới. Ai làm ăn lâu năm đều biết, một khách hàng tin rằng mình không bị lừa thì quý hơn mười khách hàng bị dụ dỗ bằng khuyến mãi. Đây là ứng dụng từ tinh thần giới, không phải câu chữ của kinh.

Hiri và ottappa, tàm và quý. Hiri là biết hổ thẹn với chính mình khi định làm điều xấu. Ottappa là biết ghê sợ hậu quả của điều xấu. Ở một bài kinh khác, Đức Phật gọi hai pháp này là hai pháp bảo vệ thế gian. Nói vui thì đây là hai nhân viên an ninh làm việc không lương, không nghỉ phép, và không bao giờ bị mua chuộc, miễn là chủ nhà đừng tự tay đuổi họ đi.

Suta, văn, là sự học hỏi, nghe nhiều, hiểu Pháp. Thời nay, có thể hiểu thêm là chịu khó học, chịu khó nghe, kể cả nghe những điều mình chưa muốn nghe.

Cāga, thí, là tâm không bị xan tham che phủ, vui khi cho đi. Món tài sản này lạ ở chỗ càng chia ra thì càng lớn lên.

Paññā, tuệ, là thấy rõ sự sinh diệt của các pháp. Thiếu tuệ thì sáu món kia dễ biến thành hình thức.

Vì sao không ai lấy đi được?

Ở bài kinh kế tiếp, AN 7.7, các thánh tài được mô tả là không bị lửa, nước, vua chúa, kẻ trộm hay người thừa kế không ưa chiếm đoạt. Đó cũng là năm mối nguy mà tài sản vật chất luôn phải đối mặt.

Một người có thể bị lừa mất một căn nhà, nhưng không ai lừa lấy được lòng biết hổ thẹn. Cũng có thể mất trắng một khoản đầu tư, nhưng sự hiểu biết đã học thì vẫn nằm yên chỗ cũ. Kẻ trộm giỏi nhất thế gian, nếu đột nhập vào nhà một người có giới, cũng chỉ mang ra được tivi, chứ không mang ra được giới.

Một hiểu lầm cần tháo gỡ

Có người nghe về thánh tài rồi nói: vậy thì khỏi cần kiếm tiền, cứ giữ bảy món này là đủ. Với người xuất gia, đời sống thiểu dục có ý nghĩa riêng. Nhưng với người cư sĩ, các kinh trước đã cho thấy Đức Phật dạy cả tinh cần làm ăn lẫn tín, giới, thí, tuệ. Thánh tài không thay thế tiền nhà, tiền học của con. Thánh tài làm cho tiền nhà, tiền học ấy được kiếm và được dùng trong sạch.

Cũng có người làm ngược lại: dùng vẻ ngoài thánh tài để kiếm tài sản vật chất, như khoác áo đạo đức để bán hàng. Đó là đổi vàng lấy đồng.

Quan sát tâm: nghe tiếng hai người bảo vệ

Một bài thực hành nhỏ cho tuần này. Mỗi khi có ý định nói một câu không thật, hay làm một việc mình biết là không ổn, hãy để ý một thoáng gợn lên trong thân: mặt hơi nóng, ngực hơi thắt, tay chần chừ. Đó thường là lúc hiri và ottappa đang lên tiếng.

Đừng vội bịt miệng họ. Chỉ cần nhận biết cảm giác ấy, gọi tên nó, và quan sát nó thay đổi ra sao khi mình chọn dừng lại. Mỗi lần như vậy, chiếc két thánh tài lại dày thêm một chút.

Câu hỏi để tự quan sát: nếu chỉ được mang theo bảy loại tài sản này sang một thành phố mới, không tiền, không nhà, quý vị sẽ giàu hay nghèo?

Bảy thánh tài là nền móng. Nhưng trên nền móng ấy, người cư sĩ vẫn phải xây nhà, và viên gạch đầu tiên Đức Phật nhắc đến trong Kinh Dīghajāṇu là sự tinh cần. Siêng năng có thật sự là bí quyết đầu tiên của giàu có, và siêng năng thế nào mới đúng? Đó là nội dung của tập tiếp theo.

Tóm lại: Bảy loại tài sản dưới ánh sáng Kinh tạng Pāli

Hỏi đáp nhanh về bảy loại tài sản

Quý vị vừa lắng nghe Dòng Pháp Podcast, chuỗi chương trình Kinh tế cư sĩ trong ánh sáng Kinh tạng Pāli, tập 06: Bảy loại tài sản không ngân hàng nào giữ được. Dòng Pháp là nơi cùng nhau học Kinh tạng Pāli một cách nghiêm túc, dễ hiểu và gần với đời sống, để Pháp không chỉ nằm trên trang sách mà đi vào từng quyết định hằng ngày.

Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Nếu thấy hữu ích, quý vị hãy để lại bình luận, đăng ký kênh, like và share tới những người hữu duyên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.