Milindapañha – Milinda Vấn Đạo

Tập kết thúc hành trình 72 tập: Nibbāna là hạnh phúc không pha lẫn khổ, không có hình dáng hay vị trí, được chứng ngộ như người lạc rừng tìm thấy lối ra, và “nằm” ở bất cứ nơi nào có người đứng vững trên giới mà thực hành đúng.

Trái xoài có trái chín mới rụng, có trái rụng khi còn xanh vì gió, vì sâu, vì cây gậy. Con người cũng vậy. Nāgasena giải thích về cái chết đúng thời và không đúng thời, và vì sao mọi cái chết không đều do nghiệp.

Sáu nguyên nhân của giấc mơ, giấc ngủ “kiểu khỉ”, và vì sao ngủ say thì không mơ. Nāgasena trả lời vua Milinda về giấc mơ bằng một góc nhìn vừa cổ xưa vừa gần gũi đến bất ngờ.

Phước có thể chia cho người đã khuất, nhưng không phải ai cũng nhận được, và tội thì không thể chia. Vì sao? Nāgasena giải thích bằng hình ảnh giọt nước và cơn mưa lớn.

Người làm ác thường bị quả báo ngay đời này, còn người làm thiện thì hiếm khi thấy phước trổ ngay. Vậy phải chăng ác mạnh hơn thiện? Nāgasena trả lời bằng hình ảnh hạt lúa quý chín chậm.

Bồ-tát Vessantara đem con trai con gái bố thí cho một người Bà-la-môn già. Vua Milinda hỏi thẳng: bố thí mà làm người khác khổ thì có còn là thiện? Nāgasena trả lời, và câu chuyện đến nay vẫn khiến người nghe day dứt.

Mọi thứ trong thế gian đều do nghiệp, do nhân, hoặc do thời tiết sinh ra, trừ hai thứ: hư không và Niết-bàn. Vậy con đường tu tập có phải là “nhân” sinh ra Niết-bàn không?

A-la-hán không bao giờ thất niệm, vậy sao vẫn có thể phạm giới? Nāgasena phân biệt hai loại lỗi: lỗi mà cả thế gian đều chê, và lỗi chỉ do giới điều quy định.

Người tại gia chứng A-la-hán thì chỉ có hai lối: xuất gia ngay trong ngày hoặc viên tịch. Vì sao? Nāgasena giải thích bằng hình ảnh bữa ăn quá nặng và nhành cỏ phải đỡ tảng đá.

Bậc A-la-hán đã làm chủ được tâm, sao không làm chủ được cơn đau của thân? Nāgasena trả lời bằng hình ảnh thân cây vững chãi giữa gió và mũi tên thứ hai không bao giờ trúng.