Người mới học Phật thường gặp cùng một vấn đề: tài liệu thì nhiều, nhưng không ai nói cho biết nên đọc gì trước, gì sau. Kết quả là đọc tản mát, thuật ngữ chồng lên nhau, và sau vài tháng vẫn không dựng được một bộ khung nào trong đầu.

Trang này giải quyết đúng chỗ đó. Toàn bộ bài Phật học phổ thông của Dòng Pháp được xếp thành năm chặng, đi từ nền móng tới những câu hỏi hóc búa nhất.

Chặng 1Đứng ở đâu và đang học truyền thống nào?

Trước khi học nội dung, nên biết mình đang đứng trong dòng nào của đạo Phật và nguồn kinh điển ở đâu. Hai bài này tiết kiệm cho bạn rất nhiều nhầm lẫn về sau: Phật giáo Theravāda là gì? và Tam Tạng Tipiṭaka là gì?.

Nếu bạn tò mò vì sao Dòng Pháp chọn cách trình bày như hiện nay, bài Dòng Pháp là gì? nói rõ chủ trương ấy.

Chặng 2Bốn chân lý — trái tim của toàn bộ giáo pháp

Nếu chỉ được giữ lại một bài giảng của Đức Phật, người Theravāda sẽ giữ bài này. Mọi giáo lý khác đều là khai triển của bốn câu ấy. Bắt đầu với Tứ Diệu Đế là gì? Bốn sự thật cao quý, rồi đọc sâu hơn ở Tứ Diệu Đế: bốn chân lý cao quý — trái tim của đạo Phật.

Chữ gây hiểu lầm nhiều nhất trong bốn chân lý là chữ đầu tiên. Dukkha là gì? Cẩm nang toàn diện về Khổ đế dành riêng để gỡ chữ “khổ” ra khỏi cách hiểu bi quan thường gặp.

• Bát Chánh Đạo là gì? Con đường tám nhánh dẫn tới hết khổ
• Bát Chánh Đạo: con đường tám nhánh dẫn tới hết khổ
• Trung Đạo: con đường quân bình tránh hai cực đoan
• Giới – Định – Tuệ: ba bước của Tam Học

Chặng 3Ba bộ khung để nhìn thực tại

Đạo Phật không chỉ nói “đời là khổ” rồi thôi. Nó đưa ra ba bộ khung phân tích, và ba bộ này lặp lại trong hầu hết mọi bài kinh: con người gồm gì, mọi thứ mang dấu ấn nào, và cái gì làm cái gì sinh khởi.

• Ngũ uẩn là gì? Năm yếu tố tạo nên “con người”
• Ngũ uẩn: năm yếu tố tạo nên “con người”
• Tam pháp ấn: ba dấu ấn của Chánh pháp
• Tam pháp ấn (tam tướng) là gì? Vô thường, Khổ, Vô ngã
• Duyên khởi (paṭiccasamuppāda) là gì? Mọi sự sinh khởi do điều kiện
• Lý Duyên khởi: mọi sự sinh khởi do điều kiện
• Tục đế và Chân đế: hai mức độ của sự thật
• Luân hồi (saṃsāra) là gì? Vòng xoay sinh tử không đầu mối
• Lục đạo luân hồi: sáu cõi tái sinh
• Tham, Sân, Si: ba độc — gốc rễ của mọi khổ đau
• Tứ thực: bốn loại thức ăn nuôi dưỡng đời sống

Muốn thấy ba bộ khung này được mổ xẻ tới mức chi tiết nhất, hãy sang chuyên đề Vi Diệu Pháp (Abhidhamma).

Chặng 4Bắt đầu sống theo: giới, hạnh và tâm rộng

Học Phật mà không đổi cách sống thì chỉ là sưu tầm khái niệm. Chặng này là phần chuyển từ hiểu sang làm — bắt đầu bằng việc nhận Tam Bảo làm chỗ nương, rồi tới năm giới và những phẩm chất cần nuôi lớn.

• Quy y Tam Bảo: nương tựa Phật, Pháp, Tăng
• Ngũ giới: năm nguyên tắc đạo đức nền tảng
• Ngũ giới là gì? Năm nguyên tắc đạo đức cho người hiện đại
• Thập thiện nghiệp: mười điều lành qua thân, khẩu, ý
• Tứ vô lượng tâm là gì? Từ, bi, hỷ, xả
• Tứ vô lượng tâm: từ, bi, hỷ, xả
• Tứ nhiếp pháp là gì? Bốn cách gắn kết và cảm hóa lòng người
• Tứ nhiếp pháp: bốn cách gắn kết và cảm hóa lòng người
• Thập Ba-la-mật: mười hạnh toàn thiện trên đường tu
• Sám hối trong đạo Phật: làm mới chính mình
• Phước và Tuệ: hai tư lương của người tu

Phần thực hành hằng ngày của chặng này nằm ở chuyên đề Phật pháp ứng dụng, còn phần ngồi thiền thuộc về Thiền tập.

Chặng 5Con đường đi tới đâu?

Đạo Phật có một bản đồ tiến trình rất cụ thể: những năng lực cần phát triển, những sợi dây cần cắt, và bốn cột mốc chứng ngộ. Biết bản đồ này giúp bạn khỏi tự đánh giá sai chỗ mình đang đứng.

• Ngũ Căn – Ngũ Lực: năm sức mạnh của người tu
• Thất giác chi là gì? Bảy yếu tố dẫn tới giác ngộ
• Thập kiết sử: mười sợi dây trói buộc vào luân hồi
• Bốn quả thánh: từ Dự lưu tới A-la-hán
• Làm sao biết mình tu có tiến bộ?

Chặng 6Những câu hỏi ai cũng vướng

Đây là những thắc mắc thật sự làm người học khựng lại — và né chúng thì càng lâu càng nặng. Mỗi bài dưới đây trả lời một câu, dựa trên kinh điển Theravāda chứ không dựa vào cảm tính.

• Nghiệp có phải là số phận đã định sẵn?
• Người tốt mà gặp khổ, vậy nhân quả ở đâu?
• Tái sinh và linh hồn: đạo Phật nói gì?
• Vô ngã thì ai tái sinh, ai chịu nghiệp?
• “Buông” có phải là bỏ hết, mặc kệ mọi thứ?
• Tu tập có nhất thiết phải từ giã, vào chùa không?
• Cầu nguyện trong đạo Phật: có hiệu nghiệm không?
• Theravāda và Đại thừa khác nhau căn bản ở đâu?
• Hạnh phúc thật sự nằm ở đâu? Bài học về biết đủ

Chặng 7Chạm vào bản kinh

Sau cùng, không gì thay được việc đọc chính lời kinh. Hai bài này là điểm chạm đầu tiên, đều có nguyên văn Pāḷi kèm giải thích: Namo Tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa và Vatthasuttaṃ — Kinh Ví Dụ Tấm Vải. Chuyên đề Trung Bộ Kinh của Dòng Pháp mở đầu bằng MN1: gắn nhãn cho thế giới và cái tôi.