Họp lớp hai mươi năm. Bàn đầu tiên bàn chuyện xe, bàn thứ hai bàn chuyện nhà, bàn thứ ba bàn chuyện con đi du học nước nào. Đến khi có một người bạn kể rằng năm nay mình đã học được cách không nổi nóng với mẹ già, cả bàn im lặng mất ba giây, rồi có người hỏi: vậy làm nghề gì?

Không ai cố ý coi thường. Chỉ là ở đời có một cuốn sổ rất dễ đọc, là cuốn sổ tài sản. Còn cuốn sổ kia, cuốn ghi sự trưởng thành của tâm, thì không có bảng xếp hạng, không ai chụp ảnh khoe.

Kinh Dīghajāṇu đặt cả hai cuốn sổ ấy lên bàn, ngay ngắn, cạnh nhau. Và từ đó có thể thấy rõ thịnh vượng đời này là gì, và nó khác với sự phát triển tinh thần ở chỗ nào.

Hai nhóm lợi ích trong một bài kinh

Trong AN 8.54, Đức Phật chia lời dạy làm hai phần rõ rệt. Phần đầu là bốn pháp đưa đến diṭṭhadhammahitasukha, lợi ích và an lạc ngay trong đời hiện tại. Phần sau là bốn pháp đưa đến samparāyahitasukha, lợi ích và an lạc trong đời sau.

Bốn pháp đầu là tinh cần, bảo vệ, bạn lành, sống cân bằng. Bốn pháp sau là tín, giới, thí, tuệ. Tập đầu của series đã điểm qua tám pháp này. Hôm nay, điều đáng chú ý là chính cách sắp xếp: Đức Phật không trộn chúng vào nhau, cũng không bỏ nhóm nào.

Nói theo ngôn ngữ kế toán, Ngài mở hai tài khoản riêng. Không cho rút tiền tài khoản này để bù lỗ tài khoản kia.

Thịnh vượng đời này là kỹ năng sống, không phải bằng chứng tu hành

Hãy nhìn kỹ bốn pháp đầu. Siêng năng, biết giữ của, biết cân đối thu chi: đó là những kỹ năng mà người không theo tôn giáo nào cũng có thể giỏi. Một người rất tinh cần và rất khéo quản lý tiền vẫn có thể nóng nảy, ích kỷ và chưa từng ngồi yên năm phút để nhìn tâm mình.

Vì thế, thành công kinh tế không tự động là dấu hiệu tu tập tiến bộ. Giàu không có nghĩa là đã tu giỏi, và một người đang gặp khó khăn tài chính cũng không nên bị vội vàng gán cho là kém phước hay kém tu. Nhân quả phức tạp hơn một phép cộng trừ.

Thế nhưng có một chi tiết rất tinh tế. Trong bốn pháp đời này, pháp thứ ba là kalyāṇamittatā, bạn lành. Và kinh định nghĩa bạn lành là người có tín, có giới, có thí, có tuệ. Nghĩa là ngay trong nhóm đời này đã có một cây cầu nối sang nhóm đời sau. Muốn thịnh vượng bền, người cư sĩ phải đứng gần những người có phẩm chất tâm linh.

Hồ nước bốn cửa vào, bốn cửa ra

Kinh còn dùng một hình ảnh rất đẹp. Tài sản được ví như một hồ chứa nước lớn có bốn cửa vào và bốn cửa ra. Nếu đóng cửa ra, mở cửa vào, và mưa thuận gió hòa, nước trong hồ sẽ tăng, không giảm.

Bốn cửa ra làm hao của là say mê nữ sắc, nghiện rượu, cờ bạc và bạn ác. Bốn cửa vào là ngược lại: không buông thả, không rượu chè, không cờ bạc, có bạn lành.

Điều đáng suy ngẫm là cả bốn cửa ra đều là vấn đề đạo đức và tâm lý, không phải vấn đề kỹ thuật tài chính. Không có cửa nào tên là lãi suất cao hay thị trường xấu. Có thể hiểu rằng hai cuốn sổ tuy riêng, nhưng cuốn sổ đạo đức thủng lỗ thì cuốn sổ tài sản sớm muộn cũng rò rỉ. Một người có thể lập bảng tính hoàn hảo, nhưng nếu tối nào cũng ghé sòng bạc thì bảng tính chỉ còn là một tác phẩm nghệ thuật.

Một hiểu lầm cần tháo gỡ

Có hai hiểu lầm đi theo hai chiều. Chiều thứ nhất cho rằng cứ giữ giới, cứ bố thí là tự nhiên giàu, nên dùng tín, giới, thí như một chiến lược làm ăn. Kinh không dạy như vậy; bốn pháp sau hướng đến an lạc đời sau và sự giải thoát, không phải công cụ tăng doanh thu.

Chiều thứ hai cho rằng đã tu thì khỏi cần lo chuyện làm ăn. Cũng không đúng. Với người cư sĩ, Đức Phật dạy cả hai nhóm. Bỏ bê gia đình rồi gọi đó là buông xả thì chưa hẳn là buông xả, có khi chỉ là đẩy gánh nặng sang vai người khác.

Thước đo của cuốn sổ thứ hai

Vậy cuốn sổ tinh thần đo bằng gì? Trong AN 8.54, pháp cuối cùng là paññā, được mô tả là tuệ thấy sự sinh và diệt, thuộc bậc Thánh, có khả năng thể nhập, đưa đến đoạn tận khổ. Đó là thước đo sâu nhất.

Một bài thực hành nhỏ: lần tới khi đạt được một thành công, ký được hợp đồng hay nhận được thưởng, hãy quan sát niềm vui ấy. Nó sinh lên lúc nào, mạnh nhất lúc nào, và phai đi sau bao lâu. Thấy được sự sinh diệt của chính niềm vui thành công, là cuốn sổ thứ hai đã có thêm một dòng.

Câu hỏi để tự quan sát: nếu cuốn sổ tâm của năm nay được đọc to trong buổi họp lớp, quý vị muốn nó ghi những gì?

Nhưng nếu tuệ, tín, giới là tài sản, thì đó là loại tài sản gì? Đức Phật từng nói đến bảy loại tài sản mà không lửa, không nước, không kẻ trộm nào lấy được. Tập tiếp theo sẽ mở chiếc két sắt đặc biệt ấy.

Tóm lại: Thịnh vượng đời này dưới ánh sáng Kinh tạng Pāli

Hỏi đáp nhanh về thịnh vượng đời này

Quý vị vừa lắng nghe Dòng Pháp Podcast, chuỗi chương trình Kinh tế cư sĩ trong ánh sáng Kinh tạng Pāli, tập 05: Thịnh vượng đời này, hạnh phúc đời sau. Dòng Pháp là nơi cùng nhau học Kinh tạng Pāli một cách nghiêm túc, dễ hiểu và gần với đời sống, để Pháp không chỉ nằm trên trang sách mà đi vào từng quyết định hằng ngày.

Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Nếu thấy hữu ích, quý vị hãy để lại bình luận, đăng ký kênh, like và share tới những người hữu duyên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.