Ba anh em lập một nhóm chat tên là Chăm sóc bố mẹ. Tin nhắn đầu tiên là một bảng tính rất chuyên nghiệp: anh cả đóng bao nhiêu, chị hai đóng bao nhiêu, em út đóng bao nhiêu, cột cuối ghi chú ai đã chuyển, ai còn nợ. Bảng tính hoàn hảo đến mức kế toán công ty nhìn cũng phải nể. Chỉ có một điều không ai để ý: đã ba tháng nay, không ai gọi điện hỏi mẹ dạo này ngủ có ngon không.

Chuyện tiền bạc với cha mẹ là chuyện rất thật, rất cần. Nhưng phụng dưỡng cha mẹ có phải chỉ là một cột trong bảng tính? Kinh tạng Pāli trả lời bằng hai lớp, một lớp gần gũi và một lớp sâu thẳm.

Phụng dưỡng cha mẹ: năm bổn phận với phương Đông

Trong Kinh Siṅgālaka DN 31, cha mẹ được đặt ở phương Đông, phương mặt trời mọc, phương của khởi đầu. Đức Phật dạy người con phụng sự phương Đông bằng năm điều.

Thứ nhất, được cha mẹ nuôi, nay con nuôi lại cha mẹ. Thứ hai, làm những công việc thay cho cha mẹ. Thứ ba, giữ gìn truyền thống gia đình. Thứ tư, sống sao cho xứng đáng để thừa tự. Thứ năm, khi cha mẹ qua đời, làm phước hồi hướng cho cha mẹ.

Điều thứ nhất chính là trách nhiệm vật chất, và kinh nói rất thẳng. Kiếm tiền để lo cho cha mẹ lúc già không phải chuyện thế tục cần ngượng ngùng khi đi chùa. Trong AN 4.61 và AN 5.41, khi nói đến cách dùng tài sản kiếm được đúng pháp, Đức Phật đều kể việc làm cho cha mẹ an vui là một trong những cách dùng xứng đáng.

Bốn điều còn lại không nằm trong bảng tính

Nhưng bốn bổn phận còn lại không đo bằng tiền. Làm thay việc cho cha mẹ là lúc mẹ cần đi khám mà tự đưa đi, chứ không chỉ gửi tiền đặt xe. Giữ gìn truyền thống gia đình là giữ những nếp tốt cha mẹ để lại, sự tử tế, sự thật thà, chứ không chỉ giữ mâm cỗ ngày giỗ.

Sống xứng đáng để thừa tự nghe có vẻ lạ. Ý là không biến mình thành người khiến cha mẹ phải lo lắng hay hổ thẹn. Một người con gửi tiền về đều đặn nhưng làm ăn gian dối, khiến cha mẹ ra đường không dám nhìn hàng xóm, thì phần tiền ấy chưa chắc đã làm cha mẹ an vui.

Ơn khó đền trong AN 2.33

Có một bài kinh rất ngắn mà rất mạnh, AN 2.33. Đức Phật dạy có hai người mà con cái khó đền ơn: mẹ và cha. Dù một người cõng mẹ trên một vai, cõng cha trên vai kia suốt trăm năm, tắm rửa, xoa bóp, chăm sóc mọi bề, thậm chí đặt cha mẹ lên ngôi vua cai trị cả cõi đất giàu bảy báu, vẫn chưa đền đủ ơn. Vì cha mẹ đã làm quá nhiều cho con: nuôi dưỡng, chăm bẵm, chỉ cho con thấy thế gian này.

Vậy làm sao mới đền được? Kinh nói: nếu cha mẹ chưa có niềm tin thì giúp cha mẹ an trú trong tín; chưa có giới thì giúp an trú trong giới; còn xan tham thì giúp an trú trong bố thí; chưa có trí tuệ thì giúp an trú trong tuệ. Như vậy mới là đền đáp, và còn hơn cả đền đáp.

Đây là chỗ sâu nhất của chữ kataññutā, biết ơn, và katavedī, đền ơn. Tiền nuôi thân cha mẹ. Pháp nuôi tâm cha mẹ. Cả hai đều cần, nhưng chỉ cái sau mới đi theo cha mẹ được qua bên kia cuộc đời.

Một hiểu lầm cần tháo gỡ

Có người nghĩ giúp cha mẹ an trú trong Pháp là giảng đạo cho cha mẹ nghe mỗi ngày. Kết quả thường là cha mẹ bắt đầu tránh mặt mỗi khi con cầm điện thoại mở bài giảng. Kinh không dạy ép buộc. Cách hiệu quả nhất thường là chính đời sống của người con: giữ giới, rộng lượng, điềm tĩnh, để cha mẹ tự thấy Pháp đem lại điều gì.

Cũng có người nghĩ hiếu thảo là phải làm theo mọi điều cha mẹ muốn, kể cả điều trái với giới. Không phải vậy. Đền ơn cao nhất trong AN 2.33 chính là giúp cha mẹ sống có giới, nên không thể đền ơn bằng cách cùng cha mẹ phá giới.

Quan sát tâm khi cha mẹ gọi

Thực hành hôm nay: lần tới khi điện thoại hiện cuộc gọi của mẹ hay cha, lúc đang bận, dừng lại một hơi thở trước khi bấm nghe. Nhận biết có chút bực bội nào không, có cảm giác lại nữa rồi không. Không cần trách mình. Chỉ cần thấy, rồi nghe máy với giọng nói mềm hơn một chút. Một hơi thở chánh niệm ấy, có khi quý hơn cả một khoản chuyển khoản.

Câu hỏi để tự quan sát: nếu cha mẹ chỉ được chọn một trong hai, khoản tiền hằng tháng hoặc một buổi chiều con ngồi lại trò chuyện, cha mẹ sẽ chọn gì?

Phương Đông là cha mẹ, còn phương Tây trong DN 31 là người bạn đời. Khi hai người cùng giữ một ngân sách, cùng nuôi một gia đình, làm sao để vợ chồng hòa hợp cả về tiền bạc lẫn đạo đức? Đó là chủ đề của tập tiếp theo.

Tóm lại: Phụng dưỡng cha mẹ dưới ánh sáng Kinh tạng Pāli

Hỏi đáp nhanh về phụng dưỡng cha mẹ

Quý vị vừa lắng nghe Dòng Pháp Podcast, chuỗi chương trình Kinh tế cư sĩ trong ánh sáng Kinh tạng Pāli, tập 31: Kiếm tiền để phụng dưỡng cha mẹ. Dòng Pháp là nơi cùng nhau học Kinh tạng Pāli một cách nghiêm túc, dễ hiểu và gần với đời sống, để Pháp không chỉ nằm trên trang sách mà đi vào từng quyết định hằng ngày.

Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Nếu thấy hữu ích, quý vị hãy để lại bình luận, đăng ký kênh, like và share tới những người hữu duyên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.