Mùa mưa, một khách hàng đứng trước dự án căn hộ, hỏi anh môi giới: khu này có ngập không em? Anh môi giới mỉm cười rất chuyên nghiệp: dạ ngập thì không có đâu anh, chỉ là lâu lâu nước mưa đọng lại một chút, nhìn cũng thơ mộng lắm, chừng hai tiếng là rút.

Không có câu nào sai hẳn. Nhưng cũng không có câu nào thật hẳn. Và đó chính là vùng xám mà phần lớn nghề bán hàng đang sống trong đó. Câu hỏi của tập này là: liệu có thể bán hàng bằng sự thật mà vẫn sống được, hay nói thật là con đường ngắn nhất dẫn đến đóng cửa hàng?

Bán hàng bằng sự thật: bài học từ Vương tử Abhaya

Trong Trung Bộ, bài kinh MN 58, có vị vương tử tên Abhaya được một vị thầy ngoại đạo dạy cho một câu hỏi hai đầu để làm khó Đức Phật. Câu hỏi là: Như Lai có nói lời khiến người khác không vui không? Nếu nói có, thì Ngài có khác gì người thường. Nếu nói không, thì sao Ngài lại nói những lời khiến Devadatta phật ý?

Đức Phật trả lời: chuyện này không thể trả lời một chiều. Lúc ấy, vương tử đang bế một đứa bé trên lòng. Đức Phật hỏi: nếu đứa bé này lỡ ngậm một que gỗ hay một viên sỏi vào miệng, vương tử sẽ làm gì? Vương tử đáp: con sẽ móc nó ra, nếu không được ngay thì dùng tay trái giữ đầu, tay phải co ngón móc ra, dù có chảy máu. Vì con thương đứa bé.

Đức Phật nói, Như Lai cũng vậy.

Sáu loại lời nói

Rồi Ngài phân tích lời nói theo ba tiêu chí: có chân thật không, gọi là bhūta; có lợi ích không, gọi là atthasaṃhita; và người nghe có ưa thích không.

Lời không thật, không lợi ích, Như Lai không nói, dù dễ nghe hay khó nghe. Lời thật nhưng không lợi ích, Như Lai cũng không nói, dù dễ nghe hay khó nghe. Còn lời thật, có lợi ích, thì dù khó nghe hay dễ nghe, Như Lai biết đúng thời để nói. Chữ Pāli cho phẩm chất ấy là kālaññū, người biết thời.

Quý vị để ý, tiêu chí dễ nghe hay khó nghe lại là tiêu chí cuối cùng, gần như không có quyền quyết định. Trong khi đó, ở nhiều phòng marketing, dễ nghe lại là tiêu chí đầu tiên và đôi khi là tiêu chí duy nhất.

Soi sáu loại lời vào quầy bán hàng

Phần sau đây là suy luận ứng dụng, không phải lời kinh trực tiếp.

Quảng cáo sai sự thật rơi vào nhóm lời không thật, kinh loại bỏ ngay. Nhưng có một nhóm tinh vi hơn: lời thật mà không lợi ích. Ví dụ, một quảng cáo liệt kê toàn số liệu đúng về bệnh tật, sắp xếp sao cho người xem hoảng sợ, rồi bán cho họ một món họ không cần. Từng con số đều thật, nhưng cả thông điệp được dựng lên để khai thác nỗi sợ, không phải để giúp người.

Nhóm thứ ba mới khó: lời thật, có lợi ích, nhưng khó nghe. Như khi người bán thuốc bổ phải nói với khách: chị nên đi khám trước, món này chưa chắc giúp được. Hoặc anh môi giới kia nói thẳng: mùa mưa khu này ngập nửa bánh xe, anh cân nhắc nhé. Câu đó có thể mất một hợp đồng hôm nay. Nhưng nó giống bàn tay móc viên sỏi ra khỏi miệng đứa bé, có thể làm đau, nhưng xuất phát từ lòng thương.

Và còn chuyện đúng thời. Nói sự thật vào lúc khách đang hoảng loạn, hay đang có tang, chưa chắc là lòng thương. Biết thời là biết khi nào lời thật có thể được nghe và đem lại lợi ích.

Một hiểu lầm cần tháo gỡ

Có người nghĩ bán hàng chân thật nghĩa là kể hết mọi khuyết điểm của sản phẩm một cách khô khan, gần như chê hàng mình. Không phải vậy. Kinh không chỉ nói đến chân thật, mà còn có lợi ích và đúng thời. Nói điều khách cần biết để quyết định đúng, không phải trút hết mọi thứ để chứng tỏ mình thành thật.

Cũng có người cho rằng nói thật thì không bán được. Có thể mất vài đơn hàng. Nhưng thử nghĩ xem, khách hàng quay lại lần thứ hai thường là vì được khen sản phẩm, hay vì từng được nói thật vào lúc họ cần nhất?

Quan sát tâm khi khách do dự

Điểm thực hành là khoảnh khắc khách hàng ngập ngừng. Ngay lúc ấy, trong người bán thường có một cảm giác gấp gáp, sợ mất đơn. Đó là bhaya pha với lobha, sợ hãi pha tham. Chính lúc này lời nói dễ trượt sang phóng đại. Nếu nhận biết được cảm giác ấy, chỉ một hơi thở thôi, lời nói ra sẽ khác.

Câu hỏi để tự quan sát: lần gần nhất mình thuyết phục ai đó mua hay chọn một thứ, mình có nói điều mà nếu đứng ở vị trí họ, mình cũng muốn được nghe không?

Kiếm được tiền bằng sự thật đã là một thành tựu. Nhưng kiếm được rồi, giữ lại được mới khó. Trong AN 8.54, Đức Phật nói đến một thành tựu dành riêng cho việc bảo vệ những gì đã làm ra. Đó là nội dung của tập tiếp theo: kiếm tiền đã khó, giữ tiền còn khó hơn.

Tóm lại: Bán hàng bằng sự thật dưới ánh sáng Kinh tạng Pāli

Hỏi đáp nhanh về bán hàng bằng sự thật

Quý vị vừa lắng nghe Dòng Pháp Podcast, chuỗi chương trình Kinh tế cư sĩ trong ánh sáng Kinh tạng Pāli, tập 12: Bán hàng bằng sự thật hay bằng lòng tham? Dòng Pháp là nơi cùng nhau học Kinh tạng Pāli một cách nghiêm túc, dễ hiểu và gần với đời sống, để Pháp không chỉ nằm trên trang sách mà đi vào từng quyết định hằng ngày.

Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Nếu thấy hữu ích, quý vị hãy để lại bình luận, đăng ký kênh, like và share tới những người hữu duyên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.