Kính chào quý vị đang nghe Dòng Pháp Podcast. Tập hôm nay xin giới thiệu về từ Pāli vammika, tổ mối, và vì sao kinh dùng hình ảnh này để nói về thân người.

Ai từng đi qua vùng quê có thể đã thấy những ụ mối cao ngang đầu gối. Bên ngoài trông chắc chắn. Nhưng nhìn kỹ thì đầy những lỗ lớn lỗ nhỏ, đường hầm chằng chịt bên trong.

Giờ thử đặt thân mình cạnh ụ mối ấy. Kinh nói hai thứ giống nhau hơn người ta tưởng.

PHẦN 1 Một thân đầy lỗ

Video bắt đầu từ một quan sát rất cụ thể. Thân người có những lỗ lớn: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng. Và vô số lỗ nhỏ: lỗ chân lông khắp làn da, nơi mồ hôi thấm ra, nơi lông mọc lên.

Mắt thường chỉ thấy vài lỗ chân lông trên một vùng da nhỏ. Dưới kính lúp, kính hiển vi, con số tăng lên rất nhiều. Một con muỗi tìm ra chỗ để chích nhanh hơn cả người chủ của làn da ấy. Muỗi hiểu làn da người rõ hơn người, nghe cũng hơi buồn.

Thân đầy lỗ như vậy, nên được ví như ụ mối. Bề ngoài liền lạc, bên trong là những khoảng trống và những dòng chảy ra vào không ngừng.

PHẦN 2 Câu đố trong Kinh Gò Mối

Kinh MN 23 kể rằng Tôn giả Kumārakassapa được một vị trời đến nói một câu đố: có một ụ mối, ban đêm bốc khói, ban ngày bốc lửa. Một vị bà-la-môn bảo người trí hãy cầm dao mà đào. Đào lên lần lượt gặp then cửa, con cóc, ngã hai đường, cái lọc, con rùa, dao và thớt thịt, miếng thịt, và cuối cùng là con rồng. Đến con rồng thì dừng lại, hãy để yên và đảnh lễ.

Đức Phật giải thích từng hình ảnh. Ụ mối là thân này do bốn đại tạo thành. Khói ban đêm là những suy tính về việc ban ngày. Lửa ban ngày là đem suy tính ấy ra làm bằng thân và lời. Bà-la-môn là Như Lai. Người trí là vị đang học đạo. Dao là trí tuệ của bậc Thánh. Đào là tinh tấn.

Then cửa là vô minh. Con cóc là phẫn nộ và tuyệt vọng. Ngã hai đường là hoài nghi. Cái lọc là năm triền cái. Con rùa là năm thủ uẩn. Dao và thớt thịt là năm dục. Miếng thịt là hỷ tham. Và con rồng là bậc A-la-hán.

Ụ mối không cần bị đập bỏ. Nó cần được đào bằng trí tuệ, cho đến khi thấy điều không cần đào nữa.

PHẦN 3 Đêm bốc khói, ngày bốc lửa

Hình ảnh khói và lửa có lẽ là phần dễ nhận ra nhất trong đời sống. Tối nằm xuống, tâm bắt đầu tính: mai nói gì với người kia, làm sao chốt đơn hàng, trả lời tin nhắn ra sao. Đó là khói. Sáng ra, cầm điện thoại lên và làm đúng như đã tính. Đó là lửa.

Biết được khói đang bốc là một bước quan trọng. Chánh niệm ở đây không phải dập khói, mà là thấy khói là khói, không nhầm nó với chính mình. Suy nghĩ khởi lên do duyên, rồi tan đi. Thân là ụ mối, suy nghĩ là khói, và không có ai thật sự ngự bên trong ụ mối ấy.

Ụ mối thì ai cũng có. Nhưng biết đào ở đâu trước? Then cửa vô minh là lớp đầu tiên trong kinh. Vì sao vô minh được đặt ở vị trí ấy, và làm sao nhận ra nó trong một ngày bình thường, là câu hỏi đáng để đi tiếp.

Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Nếu thấy hữu ích, quý vị hãy để lại bình luận, đăng ký kênh, like và share tới những người hữu duyên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

🎧 Nghe bản podcast trên YouTube: Thân Thể Của Bạn Là Tổ Mối Của Bạn