Kính chào quý vị đang nghe Dòng Pháp Podcast. Tập hôm nay xin giới thiệu về mười Ba-la-mật mà Bồ Tát Sumedha quán xét sau lời thọ ký.

Khi được nhận vào một trường danh tiếng, nhiều người làm gì đầu tiên? Đăng lên mạng. Chụp ảnh tờ giấy báo. Gọi điện cho họ hàng.

Sumedha vừa nhận một lời thọ ký từ chính một vị Phật. Ông làm gì? Ông ngồi xếp bằng và bắt đầu tự hỏi rất nghiêm túc: vậy những pháp nào làm nên một vị Phật?

Không phải hỏi để biết. Hỏi để làm.

PHẦN 1 Pāramī nghĩa là gì?

Chữ pāramī thường được giải thích là trạng thái tối thượng, phẩm chất của bậc đã đi đến chỗ cao nhất. Một cách giải thích khác liên hệ với chữ pāra, bờ bên kia. Dù theo hướng nào, ý chung vẫn là: không phải làm tốt cho vừa đủ, mà làm cho đến tận cùng.

Bố thí thì ai cũng từng bố thí. Nhưng bố thí như một Ba-la-mật là bố thí không giữ lại, và được nâng đỡ bởi trí tuệ cùng tâm hướng về giác ngộ.

PHẦN 2 Bốn Ba-la-mật đầu: cho đi, giữ gìn, rời bỏ, thấy rõ

Buddhavaṃsa không chỉ liệt kê. Mỗi Ba-la-mật được Sumedha quán xét qua một hình ảnh.

Với bố thí, hình ảnh là chiếc bình đầy nước bị lật úp. Nước chảy ra hết, không giữ lại chút nào. Bố thí Ba-la-mật là cho như thế. Người nghe có thể mỉm cười, vì phần lớn chúng ta bố thí như cái bình có nắp vặn: mở hé một chút, rồi vặn lại thật nhanh.

Với giới, hình ảnh là con bò yak giữ cái đuôi của nó. Đuôi vướng vào bụi gai, nó thà chịu chết chứ không để đứt đuôi. Người giữ giới cũng gìn giữ giới như vậy, không đem đổi lấy lợi nhỏ.

Với xuất ly, hình ảnh là người tù lâu năm chỉ mong ra khỏi ngục. Không ai trong tù lại mong ở thêm vài năm vì đồ ăn hợp khẩu vị. Xuất ly là thấy rõ chỗ bị trói, và muốn ra.

Với trí tuệ, hình ảnh là vị tỳ-khưu đi khất thực không bỏ sót nhà nào, nhà giàu hay nhà nghèo. Người cầu trí tuệ học hỏi từ mọi người, kể cả người mình nghĩ là không có gì để dạy.

PHẦN 3 Tinh tấn, nhẫn nại, chân thật, quyết định

Tinh tấn được ví như sư tử, vua loài thú, dù đứng, đi hay nằm cũng không lơi lỏng. Không phải hăng hái một buổi sáng rồi nằm cả tuần.

Nhẫn nại được ví với mặt đất. Người ta ném lên đất cả thứ sạch lẫn thứ dơ, đất đều chịu đựng, không thương không ghét.

Chân thật được ví với ngôi sao mai, theo truyền thống gọi là sao Osadhī, không rời quỹ đạo của mình dù mùa nào. Người giữ chân thật không đổi lời theo hoàn cảnh.

Quyết định được ví với núi đá. Gió bốn phương thổi đến, núi vẫn đứng yên. Đây không phải là cứng đầu. Đây là một khi đã thấy điều đúng và quyết đi, thì không để những cơn gió nhỏ thổi lệch.

Mười Ba-la-mật không nằm trong sách. Chúng nằm trong những lựa chọn rất nhỏ của một ngày bình thường.

PHẦN 4 Từ và xả: hai cánh của một trái tim

Từ tâm được ví như nước, làm mát cả người tốt lẫn người xấu, không chọn ai. Mettā không phải là thích người dễ thương. Thích người dễ thương thì không cần tu cũng làm được.

Xả được ví với mặt đất, thản nhiên trước cả sạch lẫn dơ. Upekkhā ở đây không phải là thờ ơ. Nó là tâm quân bình trước được mất, khen chê, vui khổ, để không bị những điều ấy kéo lệch.

Có một hiểu lầm cần tháo gỡ. Nhiều người nghĩ xả là không quan tâm. Thật ra trong kinh, xả đứng cạnh từ, bi, hỷ. Một tâm xả đúng nghĩa vẫn ấm áp, chỉ là không còn chao đảo.

PHẦN 5 Mười cánh cửa cho đời sống hằng ngày

Truyền thống Chú giải còn phân Ba-la-mật thành ba mức: Ba-la-mật thường, Ba-la-mật bậc trung và Ba-la-mật tối thượng, tính ra ba mươi. Ví dụ bố thí tài sản là mức thường, bố thí thân phần là mức trung, bố thí sinh mạng là mức tối thượng.

Người nghe không cần bắt đầu từ mức tối thượng. Có thể bắt đầu từ mức rất nhỏ. Nhẫn nại với một tin nhắn khó chịu. Chân thật trong một câu trả lời mà nói dối thì dễ hơn. Tinh tấn ngồi thêm năm phút khi tâm đòi đứng dậy.

Trong thực hành Vipassanā, mỗi Ba-la-mật đều có thể được quan sát. Ngay lúc nhẫn nại, cảm thọ khó chịu trong thân trông như thế nào. Ngay lúc muốn nói sai sự thật, tâm co lại hay căng ra. Thấy rõ như vậy, Ba-la-mật không còn là một danh sách học thuộc, mà là kinh nghiệm sống.

Mười Ba-la-mật nghe như một danh sách. Nhưng trong Phật sử, chúng không ở lại trên trang giấy. Chúng trở thành những đời sống cụ thể, có hy sinh, có máu và nước mắt, đến mức chư thiên cũng phải xao động. Tập tiếp theo sẽ đi vào những kiếp sống ấy.

Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Nếu thấy hữu ích, quý vị hãy để lại bình luận, đăng ký kênh, like và share tới những người hữu duyên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

🎧 Nghe bản podcast trên YouTube: Chú Giải Lịch Sử Chư Phật Phần 1 | Tập 4: Mười Ba-la-mật Của Một Vị Phật Tương Lai