Thế giới trống không vì điều gì? Suññaṃ attena vā attaniyena vā
Tôn giả Ānanda từng hỏi Đức Phật một câu ngắn: người ta nói “thế giới trống không”, vậy thế giới trống không theo nghĩa nào? Câu trả lời chỉ gồm năm chữ Pāli, nhưng nó có thể là chìa khóa chính xác nhất để đọc mọi chữ “Không” trong cả series này.
Theo kinh Suñña (SN 35.85), thế giới được gọi là trống không vì nó trống tự ngã và những gì thuộc về tự ngã (suññaṃ attena vā attaniyena vā). “Thế giới” ở đây là sáu căn, sáu trần, sáu thức, sáu xúc và các cảm thọ. Kinh tạng Pāli còn dạy Mogharāja: hãy quán thế gian là trống không, luôn chánh niệm, nhổ bỏ ngã kiến, như vậy vượt khỏi tử thần (Sn 5.15). Kinh Kim Cương nói tam thiên đại thế giới “tức phi thế giới, thị danh thế giới”, và cái thấy thế giới như một khối (nhất hợp tướng) là điều phàm phu tham trước. Hai bên gặp nhau ở chỗ: thế giới không biến mất, chỉ không có chủ.
Kính chào quý vị đang nghe Dòng Pháp Podcast. Tập hôm nay xin giới thiệu về câu hỏi: thế giới trống không vì điều gì, qua câu Pāli suññaṃ attena vā attaniyena vā.
Nhiều người khi nghe “thế giới là trống không” liền hình dung một cảnh trong phim khoa học viễn tưởng: mọi thứ tan thành điểm ảnh, rồi biến mất vào khoảng đen. Nhưng sáng hôm sau, chiếc xe máy vẫn phải đổ xăng, tiền điện vẫn phải trả. Rõ ràng có gì đó không khớp giữa chữ “trống không” và cuộc sống. Tập trước đã gợi ý cách gỡ: luôn hỏi “trống cái gì?”. Tập này để kinh Pāli tự trả lời.
PHẦN 1 Câu hỏi của Ānanda
Suñño loko, suñño lokoti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, suñño lokoti vuccatīti? Yasmā ca kho, ānanda, suññaṃ attena vā attaniyena vā, tasmā suñño lokoti vuccati.
Bạch Thế Tôn, người ta nói “thế giới là trống không, thế giới là trống không”. Đến mức độ nào thì được gọi là thế giới trống không? Này Ānanda, vì trống không tự ngã hay những gì thuộc tự ngã, nên được gọi là thế giới trống không.
Nguồn: SN 35.85 Suñña SuttaRồi Đức Phật kể ra: mắt trống tự ngã và những gì thuộc tự ngã; sắc, nhãn thức, nhãn xúc, cảm thọ do nhãn xúc sinh, đều trống tự ngã và những gì thuộc tự ngã. Tương tự với tai, mũi, lưỡi, thân, ý.
Câu trả lời có hai vế rất đáng chú ý. Attā, tự ngã: không có “tôi” trong đó. Attaniya, những gì thuộc tự ngã: không có “của tôi” trong đó. Như Tập 01 đã nói, đây chính là hai chữ mà viên kim cương cần cắt.
PHẦN 2 “Thế giới” trong kinh Pāli là gì?
Để hiểu câu trên, cần biết kinh Pāli dùng chữ “thế giới” theo cách riêng. Trong kinh Sabba (SN 35.23), Đức Phật nói “tất cả” chính là mắt và sắc, tai và tiếng, mũi và hương, lưỡi và vị, thân và xúc, ý và pháp. Ở một kinh khác, Ngài định nghĩa: cái gì tan rã thì gọi là thế giới (SN 35.82). Và trong kinh Rohitassa (SN 2.26), Ngài nói thế giới, sự tập khởi, sự đoạn diệt của thế giới và con đường đến đoạn diệt đều được tìm thấy ngay trong cái thân dài một sải này, có tưởng, có ý.
Nghĩa là “thế giới” trong ngữ cảnh tu tập không phải bản đồ địa lý, mà là thế giới của kinh nghiệm: những gì được thấy, nghe, ngửi, nếm, chạm, nghĩ. Và chính thế giới ấy được nói là trống tự ngã.
Thế giới không mất đi khi được thấy là trống. Chỉ có cái nhãn “của tôi” dán khắp nơi là bong ra.
PHẦN 3 Lời dạy cho Mogharāja
Trong phẩm Pārāyana của Kinh Tập, chàng thanh niên Mogharāja hỏi Đức Phật: nhìn thế gian thế nào để tử thần không thấy được mình? Câu trả lời là một bài kệ rất đẹp:
Suññato lokaṃ avekkhassu, mogharāja sadā sato; attānudiṭṭhiṃ ūhacca, evaṃ maccutaro siyā. Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passati.
Này Mogharāja, hãy quán thế gian là trống không, luôn luôn chánh niệm; nhổ bỏ quan điểm về tự ngã, như vậy sẽ vượt qua tử thần. Người quán thế gian như vậy, vua tử thần không thấy được.
Nguồn: Sn 5.15 Mogharājamāṇavapucchā (kệ 1119)Ba vế đi liền nhau: quán Không, chánh niệm, nhổ ngã kiến. Quán Không ở đây không phải tư duy triết học xa xôi, mà là một cách nhìn được giữ bằng chánh niệm, và kết quả là ngã kiến bị nhổ đi. Tử thần không thấy được vì không còn ai để nó tìm.
PHẦN 4 Kim Cương: thế giới tức phi thế giới
Ở phần ba mươi, Kinh Kim Cương lấy ví dụ nghiền tam thiên đại thiên thế giới thành bụi. Bụi ấy có nhiều không? Rất nhiều, nhưng Như Lai nói bụi tức không phải bụi, thế giới tức không phải thế giới, chỉ tạm gọi là thế giới. Nếu thế giới thật có, thì đó là một nhất hợp tướng, một tướng khối hợp nhất. Nhưng nhất hợp tướng thì không thể nói được, chỉ có phàm phu tham trước vào nó.
| Khía cạnh | Kinh Kim Cương | Kinh tạng Pāli | Mức đối chiếu |
|---|---|---|---|
| Thế giới là gì | Thế giới tức phi thế giới, thị danh thế giới | Sáu căn, sáu trần, cái tan rã (SN 35.23, 35.82) | Khác cách tiếp cận |
| Trống cái gì | Không có “nhất hợp tướng” để tham trước | Trống tự ngã và những gì thuộc tự ngã (SN 35.85) | Gần về hướng |
| Thực hành | Không trụ tướng thế giới | Quán thế gian là trống, chánh niệm, nhổ ngã kiến (Sn 1119) | Giống về mục đích |
Hình ảnh “nhất hợp tướng” rất gần với cỗ xe của Vajirā ở Tập 05: một khối được nhìn như một vật duy nhất, trong khi thật ra là những thành phần do duyên hợp lại. Kinh Pāli phân tích thành sáu xứ; Kinh Kim Cương nghiền thành bụi rồi phủ định cả bụi. Hai cách “tháo” khác nhau, cùng một hướng.
PHẦN 5 Hiểu lầm cần tháo: thế giới trống không nên không cần quan tâm
Thế giới trống tự ngã không có nghĩa là thế giới không đáng quan tâm. Cây xanh không thuộc về ai vẫn cần được chăm. Nỗi khổ của người khác không có “chủ sở hữu” vẫn là nỗi khổ thật, như Tập 17 đã bàn. Thấy thế giới trống tự ngã thực ra làm cho sự quan tâm bớt chiếm hữu: chăm vườn mà không cần gọi là vườn của mình, thương người mà không cần người ấy là của mình.
2. Bài kệ Mogharāja. Đọc thầm bài kệ trước khi ngủ trong bảy ngày.
3. Bóc một nhãn “của tôi”. Chọn một đồ vật hay dùng; dùng nó cả tuần mà để ý mỗi lần ý niệm “của tôi” khởi lên.
• SN 35.85: thế giới được gọi là trống không vì trống tự ngã và những gì thuộc tự ngã.
• “Thế giới” trong kinh Pāli là thế giới kinh nghiệm qua sáu xứ, cái luôn tan rã (SN 35.23, 35.82).
• Sn 1119: quán thế gian là trống, chánh niệm, nhổ ngã kiến thì vượt khỏi tử thần.
• Kinh Kim Cương: thế giới tức phi thế giới; nhất hợp tướng không thể nói, chỉ phàm phu tham trước.
- Hôm nay nhãn “của tôi” đã được dán lên bao nhiêu thứ?
- Khi nhìn một vật quen thuộc, cái thấy có cần một người sở hữu không?
- Thương mà không chiếm hữu có cảm giác khác thế nào so với thương kèm chiếm hữu?
“Suññaṃ attena vā attaniyena vā” nghĩa là gì?
Nghĩa là “trống không tự ngã hay những gì thuộc tự ngã”; đây là câu trả lời của Đức Phật cho Ānanda về nghĩa của “thế giới trống không” trong SN 35.85.
Thế giới trong kinh Pāli là gì?
Trong ngữ cảnh tu tập, thế giới là sáu căn, sáu trần và kinh nghiệm qua chúng; được gọi là loka vì nó luôn tan rã (SN 35.82).
Nhất hợp tướng trong Kinh Kim Cương là gì?
Là cái thấy thế giới như một khối thống nhất có thật; phần 30 Kinh Kim Cương nói nó không thể nói được, chỉ phàm phu tham trước.
Thế giới trống tự ngã trong không gian. Còn trong thời gian thì sao? Kinh Kim Cương có câu nổi tiếng: tâm quá khứ, hiện tại, vị lai đều không thể nắm bắt. Kinh Pāli có bài kệ Bhaddekaratta với cùng ba thời. Tập 20: Không trụ quá khứ, hiện tại, tương lai.
Còn 5 tập nữa trong chuyên đề Kinh Kim Cương trong ánh sáng Kinh tạng Pāli — mời quý vị theo dõi Podcast Dòng Pháp tại dongphap.net để cùng đi hết hành trình.
Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Nếu thấy hữu ích, quý vị hãy để lại bình luận, đăng ký kênh, like và share tới những người hữu duyên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
Series Kinh Kim Cương trong ánh sáng Kinh tạng Pāli — 24 tập, đối chiếu mà không đồng nhất hai hệ kinh điển.
Đọc trọn bộ 24 tập theo đúng thứ tự trong chuyên mục
Xem toàn bộ series →