Kính chào quý vị đang nghe Dòng Pháp Podcast. Nỗi sợ chết có lẽ là nỗi sợ sâu nhất của con người. Người ta tránh nói về nó, tránh con số bốn, tránh đi ngang nghĩa trang ban đêm. Vậy những bậc đã giác ngộ, họ nhìn cái chết ra sao? Vua Milinda hỏi bằng một cặp sừng.

PHẦN 1 Cặp sừng

Kinh Pháp Cú, kệ 129, dạy: sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno — “tất cả đều run sợ trước gươm giáo, tất cả đều sợ chết; lấy mình làm ví dụ, chớ giết, chớ bảo người giết.” Nhưng kinh điển cũng nói bậc A-la-hán đã vượt qua mọi sợ hãi.

Nhà vua hỏi: nếu “tất cả” đều sợ chết, thì A-la-hán cũng sợ, vậy không phải giải thoát. Nếu A-la-hán không sợ, thì chữ “tất cả” là sai.

PHẦN 2 “Tất cả” không bao gồm bậc A-la-hán

Nāgasena đáp: lời dạy ấy nói về những chúng sinh còn phiền não, còn chấp ngã, còn dính mắc vào khổ lạc. Bậc A-la-hán không nằm trong chữ “tất cả” ấy, vì đã nhổ tận gốc nguyên nhân của sợ hãi. Nguyên nhân sâu xa của sợ chết là ái và chấp thủ vào thân này như “của tôi”. Khi ái đã dứt, không còn gì để sợ mất.

Ngài đưa ví dụ: một vị vua ra lệnh cho “tất cả” người dân phải đi làm việc công. Nhưng những người được miễn, như các quan đại thần, người già, không nằm trong lệnh ấy, dù lệnh nói “tất cả”. Cũng vậy, chữ “tất cả” trong câu kệ có phạm vi riêng: tất cả những ai còn có nguyên nhân của sợ hãi.

Không ai sợ mất thứ mình chưa từng xem là của mình.

PHẦN 3 Người làm thuê chờ tiền công

Vậy bậc A-la-hán nhìn cái chết thế nào? Trưởng Lão Tăng Kệ ghi lại lời của Tôn giả Sāriputta:

Hình ảnh người làm thuê thật đẹp. Người làm thuê không vội vã mong hết ngày, cũng không bám víu muốn ngày kéo dài. Làm xong việc của mình, bình thản chờ nhận tiền công rồi về. Không sợ chết, nhưng cũng không tìm đến cái chết. Chỉ là sống trọn vẹn phần việc còn lại.

PHẦN 4 Người thường tập làm quen với cái chết

Người chưa giác ngộ vẫn còn sợ chết, và điều đó hoàn toàn tự nhiên. Nhưng Đức Phật dạy một pháp tu giúp nỗi sợ ấy mỏng dần: niệm chết, maraṇasati. Trong Tăng Chi Bộ (AN 6.19), Ngài khuyên các tỳ-khưu nhớ nghĩ về cái chết trong từng hơi thở, để không lãng phí thời gian.

Niệm chết không phải để sợ hãi hay bi quan. Nó giống như người đi du lịch biết ngày về: vì biết có ngày về, nên trân trọng từng ngày. Người biết đời sống có hạn thì bớt giận, bớt tranh hơn thua, bớt để dành những lời yêu thương đến “dịp khác”.

Một cách tập đơn giản: mỗi tối trước khi ngủ, tự hỏi: nếu đêm nay là đêm cuối, có điều gì chưa buông được? Có lời xin lỗi nào chưa nói? Nhìn rõ những điều ấy, là đang tập làm người làm thuê bình thản.

Nếu cái chết không đáng sợ với bậc giác ngộ, thì làm sao thoát khỏi cái bẫy của Thần Chết? Tập tới.

Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Nếu thấy hữu ích, quý vị hãy để lại bình luận, đăng ký kênh, like và chia sẻ tới những người hữu duyên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.