LỊCH SỬ PHẬT GIÁO

Tập cuối của series không kể thêm câu chuyện mới, mà nhìn lại con đường đã đi và hỏi một câu duy nhất: Dhamma đã đi qua thời gian như thế nào? Mọi hình thức đã thay đổi; điều còn lại là một câu hỏi rất cũ về khổ đau và con đường ra khỏi nó.

Truyền thừa tỳ-kheo-ni, quan hệ với nhà nước, thế tục hóa, thương mại hóa và khủng hoảng uy tín: năm áp lực cấu trúc lên tăng đoàn toàn cầu hôm nay — không vấn đề nào hoàn toàn mới, và nguồn lực để đối phó nằm sẵn trong truyền thống.

Văn bản, truyền thừa và saṅgha — ba trụ cột của việc truyền Pháp — đang biến đổi ra sao khi kinh điển, thầy dạy và cộng đồng đều có thể tồn tại dưới dạng số? Phạm vi mở rộng, và một cái gì đó thân mật bị mất đi.

Từ sati trong tiếng Pāli tới mindfulness, rồi tới buổi tập bốn mươi phút giờ nghỉ trưa ở công sở. Chánh niệm thế tục là phương tiện thiện xảo hay một sự rút gọn làm mất nội dung cốt lõi — tập này trình bày cả hai phía.

Bằng cơ chế nào mà một cách tu vốn nằm trong tu viện lại đi được tới hàng triệu người ở khắp các châu lục? Qua Mahāsi Sayadaw, U Ba Khin và S. N. Goenka, thiền quán đi qua ba lần dịch chuyển — và pháp hành được gìn giữ ở Miến Điện quay trở lại đất Ấn.

Trong phần lớn lịch sử Theravāda, thiền quán chuyên sâu là việc của một thiểu số tăng sĩ. Ledi Sayadaw mang Abhidhamma ra khỏi trường tăng, nối nó với thực hành vipassanā, và mở thiền quán cho cư sĩ Miến Điện.

Trước khi có bất kỳ người phương Tây nào ngồi thiền, đã có những ngôi chùa ở Bắc Mỹ do người lao động di dân dựng lên. Phật giáo đến phương Tây qua hai kênh — di dân và cải đạo — vốn hầu như không gặp nhau trong một thời gian dài.

Một sự nghiệp học thuật lớn bắt đầu từ việc một viên chức thuộc địa cần đọc giấy tờ đất. Pali Text Society đưa tạng Pāli ra khỏi tu viện, vào bản in và bản dịch — với cả công lao lẫn hệ quả của việc cố định văn bản.

Cho tới đầu thế kỷ XIX, châu Âu chưa thực sự có khái niệm “Phật giáo” như một tôn giáo thống nhất. Việc nhận ra các truyền thống ấy quy về một người sáng lập là một phát hiện của ngữ văn học — và cặp kính của người đọc cũng in dấu lên đó.

Chuyện gì xảy ra với một truyền thống văn bản và tu viện khi nó bị tách khỏi mảnh đất đã nuôi nó? Tập này không bàn chính trị, chỉ theo dõi việc tái lập tu viện ở Ấn Độ, cuộc chạy đua cứu văn bản, những gì không cứu được bằng sách, và nghịch lý của sự phân tán.