Kính chào quý vị đang nghe Dòng Pháp Podcast. Tập hôm nay xin giới thiệu về bố thí mà không trụ tướng: dāna khi không còn người cho, món cho và sự mong cầu.

Một buổi lễ cúng dường. Danh sách công đức được đọc to. Đến tên mình, tai tự nhiên dỏng lên. Nếu đọc sai tên, hơi phật lòng. Nếu không đọc, phật lòng nhiều hơn. Món quà đã rời khỏi tay từ tuần trước, nhưng sợi dây buộc vào nó thì vẫn còn trong tâm. Bố thí đã xong, chỉ có “người bố thí” là chưa chịu về.

PHẦN 1 Kim Cương: bố thí như hư không

Ở phần bốn, Đức Phật nói với Tu-bồ-đề: Bồ-tát đối với pháp nên không trụ vào đâu mà hành bố thí, tức không trụ sắc mà bố thí, không trụ thanh, hương, vị, xúc, pháp mà bố thí. Rồi Ngài hỏi: hư không phương đông có thể nghĩ lường được không? Không thể. Phương nam, tây, bắc, bốn phương phụ, trên, dưới? Cũng không thể. Bồ-tát bố thí không trụ tướng, phước đức cũng như vậy.

Hình ảnh hư không ở đây rất đẹp: một sự cho không bị đóng khung bởi kỳ vọng thì không có biên giới. Ngược lại, sự cho có kèm điều kiện thì phước đức bị “đóng hộp” trong đúng kích thước của điều kiện ấy.

PHẦN 2 Bảy cách cho trong AN 7.52

Tôn giả Sāriputta hỏi Đức Phật: vì sao cùng một sự bố thí mà có người được quả lớn, có người không? Đức Phật trả lời bằng một thang bậc các động cơ. Người cho với tâm mong cầu, tâm bị trói vào quả, nghĩ “sau khi chết sẽ hưởng cái này”, thì quả có giới hạn. Rồi lần lượt các động cơ cao hơn: cho vì thấy cho là tốt, vì truyền thống gia đình, vì thương người không có, vì noi gương các bậc hiền xưa, vì muốn tâm được hoan hỷ. Và cao nhất trong các loại được kể:

Kinh nói người bố thí với động cơ này có thể tái sinh cõi Phạm thiên và, khi nghiệp ấy hết, không còn trở lại đời này nữa, tức đạt quả Bất Lai. Đây là chỗ đối chiếu rất gần với Kim Cương: giá trị của sự cho tăng lên khi sự mong cầu giảm xuống. Khác nhau ở chỗ: kinh Pāli vẫn mô tả một mục đích tích cực, trang nghiêm tâm, còn Kim Cương đi tiếp, không trụ vào cả mục đích ấy như một tướng.

Món quà rời tay là bố thí. Sợi dây buộc theo món quà là phần chưa được cho đi.

PHẦN 3 Ba thời tâm của người cho

AN 6.37 kể sáu chi phần của một sự cúng dường lớn, trong đó ba chi thuộc về người cho: trước khi cho thì vui, trong khi cho thì tâm tịnh tín, sau khi cho thì hoan hỷ. Ba chi còn lại thuộc người nhận: đã ly tham, ly sân, ly si, hoặc đang tu tập để ly tham, sân, si.

Để ý chi thứ ba: sau khi cho thì hoan hỷ, không phải sau khi cho thì đi kiểm tra xem người ta có cảm ơn không. Nhiều người cho với tâm vui, trong khi cho tâm trong sáng, nhưng ba tháng sau nhớ lại thì tiếc, hoặc trách người nhận không biết điều. Sự cho bị “thu hồi” ngược lại trong tâm.

PHẦN 4 Không còn người cho: nghe có lạnh lùng không?

“Không có người cho, người nhận, vật cho” nghe như một sự lạnh lùng. Thật ra ngược lại. Khi không có “người cho” đứng giữa, không có ai cần được biết ơn, không có ai thấy mình cao hơn người nhận. Một bà mẹ múc bát cháo cho con lúc nửa đêm không nghĩ “mình đang làm phước”. Bà chỉ múc. Có lẽ đó là hình ảnh gần nhất trong đời thường của sự cho không trụ tướng. Ví dụ này có giới hạn: tình mẹ vẫn có thể có chấp thủ “con của tôi”; nó chỉ minh họa phần không tính toán của sự cho.

PHẦN 5 Hiểu lầm cần tháo: không trụ tướng không phải là cho bừa

Kinh Pāli dạy cho đúng lúc, đúng chỗ, cho với sự tôn trọng, cho bằng tay mình (AN 5.148). Kinh Kim Cương cũng không bảo bố thí thiếu suy xét. Không trụ tướng là buông sự bám vào hình ảnh người làm phước, không phải buông trí tuệ trong việc cho. Cho một người nghiện tiền để mua thêm thuốc, dù tâm rất “không trụ”, chưa chắc là bố thí khéo.

Nhưng nếu không trụ vào phước, thì có nên làm phước không? Phước có thể không bị chấp thủ chăng? Và kinh Pāli nói gì về việc vượt qua cả thiện nghiệp? Tập 14: Phước đức có thể không bị chấp thủ không?

Còn 11 tập nữa trong chuyên đề Kinh Kim Cương trong ánh sáng Kinh tạng Pāli — mời quý vị theo dõi Podcast Dòng Pháp tại dongphap.net để cùng đi hết hành trình.

Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Nếu thấy hữu ích, quý vị hãy để lại bình luận, đăng ký kênh, like và share tới những người hữu duyên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.