Khi mắt thấy một vật, nhãn thức khởi trước, ý thức theo sau. Nhưng nhãn thức có ra lệnh cho ý thức không? Không ai ra lệnh cả. Như nước mưa chảy theo dốc, như đoàn xe nối đuôi, tâm là một dòng tiến trình tự vận hành theo lối mòn.
Milinda Vấn Đạo – Tập 27: Citta – tâm là một thứ hay một dòng tiến trình? Đọc thêm »
Quá khứ đã qua, tương lai chưa tới. Hiện tại thì sao? Nāgasena chỉ vào một ngôi nhà: gỗ từ rừng, đất từ ruộng, công sức con người — ngôi nhà không từ hư không mà có. Hiện tại cũng vậy: không phải một điểm đứng yên, mà là chỗ các duyên đang gặp nhau.
Milinda Vấn Đạo – Tập 26: Quá khứ đã mất, tương lai chưa đến: vậy hiện tại ở đâu? Đọc thêm »
Quá khứ, hiện tại, vị lai — gốc rễ của thời gian là gì? Nāgasena trả lời: vô minh. Và điểm khởi đầu của vòng luân hồi không thể tìm thấy, như hạt giống và cây, như gà và trứng, như một vòng tròn vẽ trên mặt đất.
Voi, ngựa, xe, bộ binh làm việc khác nhau nhưng cùng thắng một trận. Nồi canh của đầu bếp nhà vua có đủ vị mà không thể nhặt riêng từng vị ra. Và tất cả đứng trên một mặt đất: giới. Khép lại Phần III bằng bức tranh các pháp cùng làm việc.
Milinda Vấn Đạo – Tập 24: Các pháp khác nhau nhưng làm việc cùng nhau thế nào? Đọc thêm »
Người gặt lúa tay trái nắm bó lúa, tay phải cầm liềm mà cắt. Người mang đèn vào phòng tối, bóng tối tan, đồ vật hiện ra. Trí tuệ có hai dấu hiệu: cắt đứt và soi sáng. Và khi ngọn đèn tắt, lá thư đã viết vẫn còn đó.
Milinda Vấn Đạo – Tập 23: Paññā – trí tuệ cắt cái gì? Đọc thêm »
Mọi rui kèo trong một ngôi nhà mái nhọn đều quy về cây đòn nóc. Mọi binh chủng đều đi theo nhà vua khi ra trận. Nāgasena nói định là “kẻ đứng đầu” của các thiện pháp: không phải vì nó mạnh nhất, mà vì mọi thứ quy tụ về nó.
Milinda Vấn Đạo – Tập 22: Samādhi – khi tâm thực sự đứng vững Đọc thêm »
Sati thường được dịch là “niệm” hay “nhớ”. Nāgasena chỉ ra hai dấu hiệu: như viên quan giữ kho nhắc vua mỗi sáng về tài sản của mình, và như vị quân sư biết điều gì lợi, điều gì hại để giữ lại hay gạt đi. Nhớ và tỉnh thức hóa ra là một.
Milinda Vấn Đạo – Tập 21: Sati – nhớ hay tỉnh thức? Đọc thêm »
Dấu hiệu của tinh tấn là “chống đỡ”: như cây cột mới chống ngôi nhà sắp đổ, như quân tiếp viện giúp đội quân nhỏ đứng vững. Tinh tấn không phải gồng mình đến kiệt sức, mà là giữ cho các thiện pháp không sụp — như dây đàn không căng quá, không chùng quá.
Milinda Vấn Đạo – Tập 20: Viriya – tinh tấn khác cố gắng căng thẳng ở đâu? Đọc thêm »
Niềm tin trong Phật giáo không phải nhắm mắt tin bừa. Nāgasena chỉ ra hai dấu hiệu: làm lắng trong như viên ngọc lọc nước, và thúc bước tới như người đầu tiên dám nhảy qua dòng lũ. Mở đầu Phần III: nhận diện các pháp.
Milinda Vấn Đạo – Tập 19: Saddhā – niềm tin có dấu hiệu gì? Đọc thêm »
Chiếc xe, trái xoài, ngọn đèn, bài kệ, cái bóng — mười hai tập của Phần II toàn là đồ vật quen thuộc. Tập tổng kết này nhìn lại nghệ thuật của Nāgasena: vì sao những vấn đề triết học khó nhất lại trở nên sáng rõ khi được kể bằng chuyện đời thường.
Milinda Vấn Đạo – Tập 18: Khi Nāgasena biến triết học thành chuyện đời thường Đọc thêm »
