Kính chào quý vị đang nghe Dòng Pháp Podcast. Tập hôm nay xin giới thiệu về ba loại ái, ba cơn khát mà Đức Phật chỉ ra là nguồn gốc của khổ đau.

Thử quan sát một buổi chiều rất bình thường của một người rất bình thường.

Bốn giờ chiều, thèm một ly trà sữa. Năm giờ, lướt mạng thấy bạn cũ được thăng chức, trong lòng khởi lên ý muốn mình cũng phải là người thành đạt như vậy. Sáu giờ, sếp nhắn tin, và ước gì cái điện thoại này biến mất khỏi trái đất.

Ba tiếng đồng hồ. Ba cơn khát. Muốn có, muốn là, muốn không. Và người ấy vẫn nghĩ hôm nay là một ngày yên ổn.

PHẦN 1 Ái trong bài pháp đầu tiên

Khi Đức Phật giảng bài pháp đầu tiên cho năm vị tỳ-khưu ở Isipatana, Ngài trình bày Thánh đế thứ hai, nguồn gốc của khổ, bằng chính chữ taṇhā.

Kinh mô tả taṇhā với ba đặc tính. Ponobbhavikā: đưa đến hiện hữu trở lại, tái sinh. Nandirāgasahagatā: đi kèm với hỷ và tham. Tatratatrābhinandinī: tìm vui thích chỗ này rồi chỗ kia.

Đặc tính thứ ba rất đáng chú ý trong chuỗi bài về Rohitassa. Chỗ này rồi chỗ kia. Không ở yên một nơi. Đó chính là cấu trúc của mọi cuộc hành trình không điểm đến.

PHẦN 2 Kāmataṇhā: cơn khát muốn có

Đây là cơn khát dễ nhận ra nhất. Thèm món ngon, thích âm thanh hay, muốn sắc đẹp, muốn chạm vào sự êm ái. Đối tượng của nó là những gì đến qua năm giác quan.

Đặc điểm của kāmataṇhā là khi có được thì vui một lúc, rồi cần thêm. Ly trà sữa thứ nhất rất ngon. Ly thứ hai đã kém hơn. Ly thứ ba thì bắt đầu nghĩ đến việc tập thể dục.

Vấn đề không phải là trà sữa. Vấn đề là sự tin rằng cái dễ chịu tiếp theo sẽ làm cho đủ.

PHẦN 3 Bhavataṇhā: cơn khát muốn là

Cơn khát thứ hai tinh tế hơn. Nó không nhắm vào đồ vật mà nhắm vào sự hiện hữu, vào cái tôi muốn trở thành.

Muốn được công nhận. Muốn là người giỏi, người tốt, người quan trọng. Muốn được nhớ đến. Ở mức sâu hơn, muốn tiếp tục tồn tại, muốn cái tôi này còn mãi.

Bhavataṇhā rất giỏi ngụy trang. Nó có thể khoác áo của sự cầu tiến. Có khi một người tu tập chăm chỉ, nhưng sâu bên dưới là mong muốn được trở thành một hành giả đặc biệt. Cái tôi mặc áo tu vẫn là cái tôi.

Kāmataṇhā muốn có thêm. Bhavataṇhā muốn là thêm. Và cả hai đều không biết chữ đủ.

PHẦN 4 Vibhavataṇhā: cơn khát muốn không

Cơn khát thứ ba nghe có vẻ ngược lại. Nó là ý muốn một điều gì đó không còn nữa. Muốn cảm giác khó chịu biến mất. Muốn người khó ưa đi khỏi. Ở mức sâu, đó là ý muốn tự thân chấm dứt, đi kèm với quan điểm chết là hết.

Nhiều người tưởng muốn thoát khỏi khổ là đã đúng hướng. Nhưng muốn xóa bỏ một cách nôn nóng, bực bội, vẫn là một dạng khát. Nó vẫn là phản ứng của tâm với cảm thọ khó chịu.

Chính vì thế, tránh né rồi vẫn không hết khổ. Vì cái tránh né cũng là một cơn khát, chỉ là chạy theo hướng ngược lại.

PHẦN 5 Ái sinh ra từ đâu? Một mắt xích trong duyên khởi

Trong chuỗi duyên khởi, Đức Phật dạy: do thọ mà có ái. Vedanāpaccayā taṇhā.

Đây là điểm then chốt. Ba cơn khát không đến từ hoàn cảnh trực tiếp. Chúng đến từ cách tâm phản ứng với cảm thọ. Thọ dễ chịu, tâm muốn giữ, muốn thêm. Thọ khó chịu, tâm muốn đẩy đi. Thọ trung tính, tâm thấy chán và đi tìm cái khác.

Cảm thọ tự nó không phải là lỗi. Có thân thì có cảm thọ. Điều quyết định là khoảnh khắc ngay sau cảm thọ. Đó là nơi vòng khát bắt đầu, và cũng là nơi nó có thể không bắt đầu.

PHẦN 6 Một hiểu lầm cần tháo gỡ, và một hướng thực hành

Có người hiểu không chạy theo ái là phải ép mình chịu đựng mọi khó chịu, hay từ chối mọi niềm vui. Đó không phải là con đường. Đức Phật đã từ bỏ cả lối sống hưởng thụ lẫn lối sống khổ hạnh, và dạy Trung đạo.

Hướng thực hành của Vipassanā là thấy. Khi một cảm thọ khởi lên, ghi nhận: dễ chịu, hay khó chịu. Rồi quan sát tâm: đang muốn có, muốn là, hay muốn không? Không cần sửa. Chỉ cần nhận ra cơn khát đang có mặt.

Khi một cơn khát được thấy rõ, nó mất bớt quyền điều khiển. Giống như một người đang bị ai đó giật dây, đột nhiên quay lại nhìn thấy sợi dây.

Đã nhận diện được ba cơn khát. Nhưng nhận diện mới là bước đầu. Khi taṇhā khởi lên ngay giữa một ngày bận rộn, làm sao không bị cuốn theo mà cũng không phải đè nén? Hành trình tiếp theo của chuỗi Đi Đâu Cũng Vậy Thôi sẽ tiếp tục đi vào câu hỏi ấy.

Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Nếu thấy hữu ích, quý vị hãy để lại bình luận, đăng ký kênh, like và share tới những người hữu duyên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

🎧 Nghe bản podcast trên YouTube: Đi đâu cũng vậy thôi! | Tập 2 – Phần 2: Ba cơn khát điều khiển cuộc đời