Dòng Pháp

Yasa, con một vị seṭṭhi thành Bārāṇasī, có tất cả mà vẫn thấy ngột ngạt. Câu chuyện của Yasa và gia đình mở ra trang đầu của người tại gia trong lịch sử Phật giáo: quy y như chọn chỗ để dựa vào, mà không đòi phải rời nhà.

Tại vườn nai Isipatana, trước năm người bạn đồng tu cũ, bánh xe pháp lần đầu lăn với bốn sự thật của bậc thánh. Bốn sự thật không phải bốn mệnh đề triết học, mà bốn nhiệm vụ.

Sau khi giác ngộ, kinh điển kể rằng tâm Đức Phật nghiêng về sự “ít bận tâm”, cho đến khi Brahmā Sahampati thỉnh cầu. Quyết định giảng pháp, dù được kể bằng ngôn ngữ thần thoại, thực chất là một quyết định về lòng tin vào người khác.

Một người làm sử không thể bước vào bên trong tâm của người khác. Tập này đi song song hai thứ: điều kinh điển kể về đêm giác ngộ dưới cội bồ-đề, và điều đất đá ở Bodhgayā còn giữ được.

Bên bờ Nerañjarā, một người đã đi tới tận cùng của khổ hạnh và đủ trung thực để nói rằng cách ấy không dẫn tới đâu cả. Tập này đọc kinh Mahāsaccaka và bước ngoặt Trung đạo: không chiều theo thân, cũng không đánh nhau với thân.

Chưa phải Đức Phật, mới chỉ là samaṇa Gotama, một người đi tìm giữa rất nhiều người đi tìm. Tập này đọc bản tự thuật Ariyapariyesanā, cuộc gặp vua Bimbisāra, và hai vị thầy Āḷāra Kālāma, Uddaka Rāmaputta.

Hình ảnh hoàng tử trong cung điện ba mùa thuộc lớp văn bản hậu kỳ. Giới nghiên cứu nghiêng về khả năng Sakya là một gaṇa-saṅgha do hội đồng gia tộc điều hành, và Kapilavatthu là một thị trấn có tường bao cỡ vừa.

Về Đức Phật như một con người lịch sử, chúng ta thực sự biết được bao nhiêu? Tập này tách điều nhiều dòng truyền độc lập cùng ghi, điều chỉ một dòng ghi, và điều chỉ xuất hiện trong chú giải hậu kỳ.

Jain, Ājīvika và Phật giáo đứng chung một mặt bằng của thời đại: luân hồi, khổ, lối thoát bằng nỗ lực của chính mình. Điểm rẽ nằm ở cetanā, ở niyati và ở anattā.

Sáu vị đạo sư trong kinh Sāmaññaphala là sáu con người bằng xương bằng thịt, hay sáu chân dung dựng lên cho mục đích văn học? Câu trả lời nằm ở giữa, và điều bản văn cho thấy chắc chắn nhất là bản đồ tư tưởng của thời đại.