dongphap.net

Tikamātikā chia trọn thực tại thành ba ô — hai mươi hai lần, mỗi lần một hướng cắt. Và Đức Phật đã an trú ba tháng cõi trời chỉ bằng một bộ ba trong số đó.

Lakkhaṇa – rasa – paccupaṭṭhāna – padaṭṭhāna: khuôn bốn câu hỏi mà chú giải dùng để định nghĩa mọi pháp, làm mẫu với phassa (xúc). Chiếc kính lúp bốn tròng của người học Abhidhamma.

Paramattha và paññatti không phải một bản “đúng” một bản “sai” — mà là hai tấm bản đồ của cùng lãnh thổ kinh nghiệm. Chú giải dạy cách đọc nhãn từng tấm.

Aṭṭhasālinī phân chữ dhamma thành bốn nghĩa có ví dụ kinh điển: pariyatti, hetu, guṇa, nissatta-nijjīvatā. Nghĩa thứ tư là nền của cả tạng Abhidhamma.

“Abhidhammo na sāvakavisayo — buddhavisayo esa”: câu nói tưởng là biển cấm hóa ra là biển chỉ nguồn. Bài kết Nhóm 1 — nhập môn Aṭṭhasālinī.

Cattāro sāgarā — bốn biển trong Aṭṭhasālinī: luân hồi, nước, phương pháp, trí. Trong bảng đo ấy, đại dương thật lại là thứ nông nhất. Tâm thế nào cho người học?

Gần mười trang kể chuyện Bồ tát Sumedha nằm giữa bộ chú giải Abhidhamma khô khan nhất. Không lạc chỗ — câu chuyện đang làm một việc mà không bảng biểu nào làm nổi.

Trong Nidānakathā, nhân vật Vitaṇḍavādī chất vấn: Kathāvatthu soạn 218 năm sau Phật nhập diệt, sao xếp vào Tạng? Cách truyền thống trả lời đáng học hơn cả đáp án.

Mātikā — cùng gốc chữ “mẹ” — gồm 22 bộ ba, 100 bộ đôi và 42 bộ đôi theo Kinh. Vì sao bảng đề mục này là bộ khung của cả bảy bộ luận Abhidhamma?

Dhammasaṅgaṇī gồm bốn kaṇḍa: tâm, sắc, toát yếu, rút nghĩa — một lãnh thổ nhìn ở bốn độ phóng. Tấm bản đồ cho toàn bộ hành trình học Abhidhamma.