Kính chào quý vị đang nghe Dòng Pháp Podcast. Người ta hay gọi Đức Phật là “người sáng lập Phật giáo”. Nhưng chính Đức Phật chưa bao giờ nói Ngài “phát minh” ra điều gì. Ngài nói Ngài “thấy lại”, “tìm lại”. Vậy vai trò của một vị Phật là gì: người mở đường mới, hay người phát hiện đường cũ? Câu hỏi khép lại Phần VIII.

PHẦN 1 Hai lời dạy

Trong Tương Ưng Bộ (SN 22.58), Đức Phật nói: Như Lai là bậc làm sinh khởi con đường chưa sinh khởi, làm phát sinh con đường chưa phát sinh, tuyên bố con đường chưa được tuyên bố. Nhưng trong Kinh Thành Phố (SN 12.65), Ngài lại kể: như người đi trong rừng, tìm thấy một con đường cổ, theo đó mà đến một thành phố xưa với lâu đài, vườn tược, hồ nước, nơi người xưa từng ở. Cũng vậy, Như Lai đã thấy con đường cổ mà các bậc Chánh Đẳng Giác thời trước đã đi.

Vua Milinda hỏi: nếu là “chưa sinh khởi”, sao lại “cổ”? Nếu là “cổ”, sao lại “chưa sinh khởi”?

PHẦN 2 Con đường đã bị rừng che lấp

Nāgasena đáp: con đường ấy vốn đã được các vị Phật thời trước đi qua. Nhưng sau khi các vị ấy nhập Niết-bàn và giáo pháp của các vị ấy tàn lụi, con đường bị lãng quên, bị che lấp, không còn ai biết đến. Đức Thế Tôn, bằng trí tuệ của mình, đã tìm lại và mở ra con đường ấy. Vì thế, đối với thời đại này, đó là con đường “chưa sinh khởi”; nhưng xét trong dòng thời gian dài, đó là con đường cổ.

Ngài ví: một khu đất xưa bị rừng rậm che phủ. Một người khai phá, dọn sạch cây cối, đất lại hiện ra, dân chúng gọi đó là “đất của người khai hoang”. Đất không phải do người ấy tạo ra, nhưng nhờ người ấy mà có lại. Cũng vậy, Đức Phật là người khai hoang con đường cổ.

Chân lý không có tác giả. Chân lý chỉ có người tìm lại được và người dọn đường cho kẻ đi sau.

PHẦN 3 Vì sao điều này quan trọng?

Câu trả lời này nói lên một đặc điểm sâu sắc của Phật giáo: giáo pháp không phải là một phát minh cá nhân, mà là sự khám phá một quy luật vốn có. Trong Kinh Duyên (SN 12.20), Đức Phật dạy: dù Như Lai có xuất hiện hay không, quy luật duyên khởi vẫn vậy; Như Lai chỉ giác ngộ, chứng đắc, rồi tuyên bố, giảng giải, làm cho rõ.

Giống như định luật vật lý: trọng lực có từ trước khi có ai khám phá ra. Người khám phá không tạo ra trọng lực, nhưng nhờ họ, nhân loại hiểu và sử dụng được nó. Đức Phật khám phá ra “định luật của khổ và diệt khổ”. Vì là quy luật, nên ai thực hành đúng cũng kiểm chứng được, không cần tin mù quáng.

PHẦN 4 Người đi sau trên con đường cổ

Với người thực hành, hình ảnh con đường cổ vừa khiêm tốn vừa khích lệ. Khiêm tốn: con đường không phải của riêng ai, không ai được độc quyền. Khích lệ: con đường đã được dọn sẵn, có dấu chân người đi trước, có bản đồ rõ ràng: Thánh đạo tám chi. Việc còn lại chỉ là bước đi.

Và mỗi người đi trên con đường cũng góp phần giữ cho nó khỏi bị rừng che lấp trở lại. Mỗi lần giữ giới, mỗi buổi ngồi thiền, mỗi lời Pháp chia sẻ đúng đắn, là một nhát dao phát quang cỏ dại.

Phần VIII khép lại. Phần IX mang tên Anumānapañhā, những câu hỏi suy luận, mở đầu bằng: có thể có hai vị Phật xuất hiện cùng lúc?

Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Nếu thấy hữu ích, quý vị hãy để lại bình luận, đăng ký kênh, like và chia sẻ tới những người hữu duyên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.