Học Pāli · Pāli mỗi ngày

Vineyya là gì? Buông bỏ tham ưu theo tiếng Pāli

Vineyya là dẹp bỏ, điều phục. Trong Kinh Đại Niệm Xứ, chữ này đứng trước “tham ưu ở đời”, cho thấy chánh niệm không chỉ là nhìn, mà còn là để tham và ưu lắng xuống.

Chuyên mục: Học PāliThời lượng đọc: ~4 phút#DongPhap #Vineyya #HocPali

Vineyya là gì – buông bỏ tham ưu trong tiếng Pāli – Dòng Pháp Podcast — Vineyya: để tham ưu lắng xuống · Dòng Pháp Podcast

Trả lời ngắn

Vineyya là dạng động từ của vineti, nghĩa là dẹp bỏ, điều phục, dẫn ra khỏi. Trong cụm vineyya loke abhijjhādomanassaṃ của Kinh Đại Niệm Xứ, vineyya chỉ việc dẹp bỏ tham và ưu đối với thế gian, để tâm quán sát được trong sáng. Đây là buông bỏ nhờ thấy rõ, không phải đè nén cảm xúc.

Kính chào quý vị đang nghe Dòng Pháp Podcast. Tập hôm nay xin giới thiệu về vineyya, một chữ Pāli nhỏ nói về việc buông bỏ tham và ưu.

Có người nghe “buông bỏ” liền hiểu là: giận thì nuốt vào, buồn thì làm mặt tỉnh, thích thì giả vờ không thích. Kết quả là ngoài mặt rất thanh tịnh, bên trong như nồi áp suất đang chờ ngày bật nắp. Vineyya không phải kiểu buông bỏ ấy.

Kinh văn Pāli

… ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
… nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, dẹp bỏ tham ưu ở đời. (DN 22, MN 10)

PHẦN 1 Nghĩa của từ vineyya

Vineyya đến từ động từ vineti: vi là ra khỏi, neti là dẫn đi. Dẫn ra khỏi, tức là dẹp bỏ, điều phục. Cùng gốc với chữ vinaya, giới luật, cái giúp điều phục thân và lời.

Trong câu kinh, vineyya có thể hiểu là “sau khi đã dẹp bỏ” hoặc “để dẹp bỏ”. Chú giải hiểu sự dẹp bỏ ở đây là dẹp bỏ tạm thời, bằng cách thay thế hoặc lắng dịu, chứ chưa phải sự đoạn tận hoàn toàn của bậc Thánh.

Thuật ngữ then chốtvineyya — dẹp bỏ, điều phục. vineti — dẫn ra khỏi, huấn luyện. loke — ở đời, trong thế gian, nơi thân thọ tâm pháp đang được quán. abhijjhādomanassa — tham và ưu.

PHẦN 2 Buông bỏ nhờ thấy rõ, không phải đè nén

Chữ vineyya đứng ngay sau ātāpī, sampajāno, satimā. Thứ tự ấy có ý nghĩa. Tham ưu được dẹp bỏ nhờ tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm, không phải nhờ ra lệnh cho tâm.

Giống như ly nước đục. Khuấy mạnh để cát mau lắng thì nước càng đục. Đặt ly xuống, để yên, cát tự lắng. Chánh niệm là đặt ly xuống. Vineyya là cát đang lắng.

Buông không phải là ném đi, mà là thôi không nắm chặt nữa.

PHẦN 3 Vineyya trong đời sống

Khi một cơn thèm muốn khởi lên trước món hàng giảm giá, hoặc một nỗi bực bội trước lời nói của ai đó, người thực hành có thể thấy rõ: đây là tham, đây là ưu. Thấy rõ chúng trong thân và tâm. Chính lúc thấy rõ ấy, sức kéo của chúng yếu đi.

Không cần chờ tham ưu biến mất hẳn mới tu. Mỗi lần chúng lắng xuống một chút, đó đã là vineyya đang làm việc.

Thực hành trong 24 giờ1. Nhận diện. Khi thấy mình muốn hoặc ghét mạnh, thầm ghi nhận: tham hay ưu.

2. Không hành động ngay. Đợi ba hơi thở trước khi nói hay làm.

3. Thấy nó lắng. Quan sát xem sau ba hơi thở, sức kéo ấy còn mạnh như lúc đầu không.

Tóm lại

• Vineyya là dẹp bỏ, điều phục, từ động từ vineti, cùng gốc với vinaya.

• Trong Kinh Đại Niệm Xứ, vineyya chỉ việc dẹp bỏ tham và ưu ở đời.

• Buông bỏ ở đây đến từ tinh cần, tỉnh giác, chánh niệm, không phải từ đè nén.

Câu hỏi tự quan sát

Mình đang buông bỏ hay đang đè nén một cảm xúc nào đó?
Khi thấy rõ một cơn thèm muốn, sức kéo của nó thay đổi thế nào?
Có lúc nào mình khuấy ly nước để nó mau trong không?

Hỏi nhanh – đáp gọn

Vineyya nghĩa là gì?

Vineyya là dạng động từ của vineti, nghĩa là dẹp bỏ, điều phục, dẫn ra khỏi.

Vineyya loke abhijjhādomanassaṃ nghĩa là gì?

Nghĩa là dẹp bỏ tham và ưu đối với thế gian, câu kết của công thức Tứ Niệm Xứ trong DN 22 và MN 10.

Buông bỏ có phải là kìm nén cảm xúc không?

Không. Buông bỏ ở đây là để tham ưu tự lắng nhờ thấy rõ bằng chánh niệm, không phải ép buộc hay che giấu.

Kinh điển đối chiếu

• DN 22 – Kinh Đại Niệm Xứ (Mahāsatipaṭṭhāna): suttacentral.net/dn22
• MN 10 – Kinh Niệm Xứ (Satipaṭṭhāna): suttacentral.net/mn10

Dẹp bỏ tham ưu, nhưng tham trong kinh cụ thể là gì? Vì sao nó được gọi là abhijjhā chứ không chỉ là lobha? Từ Pāli tiếp theo sẽ trả lời câu hỏi ấy.

Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Nếu thấy hữu ích, quý vị hãy để lại bình luận, đăng ký kênh, like và share tới những người hữu duyên. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

🎧 Nghe bản podcast trên YouTube: VINEYYA là gì? Buông Bỏ Tham Sân theo Pāli

Tiếp tục hành trình

Học thêm các thuật ngữ Pāli căn bản tại chuyên mục Học Pāli